Zapytaj eksperta: PKU i zwiększona aktywność fizyczna. Co należy wiedzieć?

2022-06-08

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje brak aktywności fizycznej jako czwarty (po podwyższonym ciśnieniu krwi, paleniu papierosów i zbyt wysokim stężeniu glukozy we krwi) czynnik ryzyka przedwczesnej śmierci. Mowa tu o deficycie codziennej dawki ruchu, który jest jednym z filarów zdrowego stylu życia. Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje na temat ilości i intensywności ruchu jaki jest potrzebny by cieszyć się dobrym samopoczuciem a także co jako osoba chora na fenyloketonurię (PKU), zwiększając poziom aktywności fizycznej powinnaś/powinieneś wiedzieć. Po bardziej szczegółowe wiadomości odsyłamy do lektury poradnika PKU & Sport dostępnego w formie e-booka tutaj lub w formie papierowej w twojej poradni metabolicznej.

 

Ile ruchu dla zdrowia?

Jesienią 2020 roku WHO opublikowała zalecenia dotyczące aktywności fizycznej dla poszczególnych grup ludności. Dorośli (w wieku 18-64 lat) dla osiągnięcia i utrzymania korzyści zdrowotnych, powinni podejmować 150-300 minut aerobowej (wytrzymałościowej) aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności (np. marsz, trucht, jazda rowerem); lub minimum 75-150 minut aerobowej aktywności fizycznej o dużej intensywności (bieg, dynamiczna jazda rowerem lub taniec).

Rysunek 1. Rekomendowany przez WHO czas i intensywność aktywności fizycznej dla dorosłych w wieku 18-64 lat.

Dzieci i młodzież powinny natomiast wykonywać umiarkowaną lub dużą aerobową aktywność fizyczną średnio przez co najmniej 60 minut dziennie. Ćwiczenia o dużej intensywności oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości, powinny być wykonywane co najmniej przez 3 dni w tygodniu.

Rysunek 2 Rekomendowany przez WHO czas i intensywność aktywności fizycznej dla dzieci i młodzieży

Rysunek 3 Rekomendowany przez WHO czas i intensywność aktywności fizycznej dla dzieci i młodzieży.

Urozmaicenie aktywności fizycznej, wzrost intensywności i wydłużenie czasu jej trwania może przynieść jeszcze więcej korzyści dla zdrowia i samopoczucia. Pamiętaj, nawet jeśli w tej chwili masz trudność w realizowaniu zaleceń WHO dotyczących aktywności fizycznej, to każda ilość ruchu jest lepsza niż jego brak. Jednocześnie zastanów się, co możesz zmienić, żeby spędzać więcej czasu aktywnie. Może wysiądziesz z samochodu lub autobusu wcześniej, by dojść do celu a zamiast wjeżdżać windą wybierzesz schody?

 

Lekka, umiarkowana i duża aktywność fizyczna – jak to sprawdzić? Wykonaj Test Mowy.

Rysunek 4. Test mowy. Opracowanie własne na podstawie Talk Test livelighter.com.au

 

Mam PKU i jestem w ruchu. Co muszę wiedzieć?

Fenyloketonuria nie stanowi przeciwskazania do bycia bardziej aktywnym na co dzień, dlatego w praktyce zastosowanie mają ogólne rekomendacje WHO dotyczące aktywności fizycznej. Ich stosowanie nie niesie konieczności wprowadzania jakichkolwiek modyfikacji w diecie w tym w stosowaniu preparatu.

Trenujesz więcej lub bardziej intensywnie? Co wtedy?

Dotychczasowe opracowania naukowe z zakresu zwiększonej aktywności fizycznej osób chorych na PKU są nadal dość nieliczne. Jednocześnie, te dostępne, wskazują na brak negatywnych skutków dla kontroli metabolicznej (w tym dla stężeń fenyloalaniny) osób regularnie trenujących. Dotychczasowe obserwacje pozwalają ponadto stwierdzić, że chorzy na PKU osiągają w sporcie wyniki porównywalne do osób zdrowych.

 

Grunt do dobry plan W celu ustalenia najlepszego planu żywieniowego w okresie zwiększonej aktywności fizycznej konieczna jest konsultacja z lekarzem i dietetykiem z Twojej poradni metabolicznej. Kwestie, które w takiej sytuacji powinny zostać omówione to:

  • Dostarczenie odpowiedniej ilości energii (kcal), ze szczególnym uwzględnieniem węglowodanów jako głównego jej źródła paliwa dla intensywnie pracujących mięśni.
  • Dostosowanie dawki białka otrzymywanego z preparatem PKU oraz zweryfikowanie czasu jego przyjmowania.
  • Prawidłowe nawodnienie i zaopatrzenie w elektrolity.

 

E jak energia

Zapotrzebowanie organizmu na energię jest indywidualne. Dietetycy w celu jego obliczenia wykorzystują zazwyczaj dwie składowe: podstawową przemianę materii (PPM), wyliczaną najczęściej z gotowego wzoru (np. wzór Harrisa-Benedicta) oraz współczynnik aktywności fizycznej (PAL), odczytywany z gotowych tabel.

 

B jak białko

Regularne ćwiczenia mają istotny wpływ na wykorzystanie białka przez organizm, dlatego przy zmianie stopnia aktywności fizycznej niezbędne jest zweryfikowanie ilości i pory przyjmowania preparatu PKU. Zalecana ilość białka dla populacji zdrowych, dorosłych osób wynosi ok. 1 g/kg należnej (prawidłowej) masy ciała. Zwiększenie aktywności fizycznej powoduje zazwyczaj wzrost zapotrzebowania do 1,2 – 2 g/kg masy ciała/dobę. Sporty aerobowe (wytrzymałościowe) wymagają podaży ok. 1,2 – 1,4 g białka/kg masy ciała/dobę, a sporty siłowe 1,2 – 1,7 g białka/kg masy ciała/dobę.

Aktualnie u chorych na PKU wykorzystujemy te same zalecenia. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że zwiększenie ilości białka dostarczanego z preparatem musi być rozpatrywane przez lekarza i dietetyka dla konkretnego pacjenta indywidualnie i będzie zależeć m.in. od jego wieku, masy ciała i rodzaju aktywności fizycznej.

Równie ważna, co ilość białka dostarczana z preparatem PKU, będzie pora jego przyjmowania. Unikaj obfitych posiłków bezpośrednio przed ćwiczeniami. Pełen posiłek z porcją preparatu PKU powinien być zjedzony z 3-4h wyprzedzeniem. W celu zapewnienia odpowiedniej ilości energii w czasie treningu sięgnij po niewielką przekąskę na godzinę przed nim. Może to być kanapka, szklanka koktajlu owocowego, czy płatki PKU z napojem roślinnym. Natomiast dla prawidłowej regeneracji mięśni oraz ich rozbudowy bardzo ważne jest spożycie porcji preparatu dostarczającej ok. 20-25 g białka w posiłku po treningu.

 

P jak płyny W czasie wysiłku fizycznego wzrasta zapotrzebowanie na płyny ze względu na straty w wyniku pocenia. Gdy ćwiczenia trwają do 60 min., picie wody na ogół wystarcza. Jeśli trening jest dłuższy, a w szczególności gdy odbywa się w wysokiej temperaturze otoczenia należy uzupełniać także straty elektrolitów. W takiej sytuacji możesz wypić przygotowaną w domu wodę z sokiem z cytrusów, z dodatkiem miodu i szczyptą soli lub niskosłodzony napój izotoniczny kupiony w sklepie. Przy wyborze drugiej opcji upewnij się, że nie napój nie zawiera aspartamu.

 

Zalecenia dotyczące spożycia płynów są również indywidualne. Wynikają z wieku, masy ciała, rodzaju wysiłku i czasu jego trwania. W dużym uogólnieniu zapotrzebowanie na płyny wzrasta o 0,4-0,8 litra na każdą godzinę trwania aktywności. Ponadto po zakończeniu wysiłku należy wypić 1,25-1,5 litra płynu na każdy kilogram utraconej masy ciała. Przekładając powyższe dane na praktykę, pamiętaj by bidon lub butelkę z wodą mieć zawsze w zasięgu ręki i uzupełniać płyny małymi porcjami tak często jak to możliwe, a po zakończeniu ćwiczeń wypić minimum 1-2 dodatkowe szklanki. Czy potrzebuję dodatkowej suplementacji?

Ogólnodostępne odżywki białkowe dla sportowców zawierają zazwyczaj bardzo dużą ilość fenyloalaniny i nie mogą być stosowane stosowanie przez chorych na PKU. Ponadto preparaty PKU zawierają komplet aminokwasów, czyli także leucynę, izoleucynę i walinę wchodzące w skład popularnych preparatów BCAA. Dla osób z PKU (podobnie jak dla osób zdrowych), kluczowe jest dostosowanie całkowitej ilości spożywanego białka. Aktualnie brakuje dowodów dla potwierdzenia dodatkowych korzyści ze stosowania BCAA. Na chwilę obecną kreatyna jest jednym z nielicznych suplementów diety o klinicznie udowodnionej skuteczności u aktywnych osób dorosłych. Jest, to związek organiczny nie zawierający fenyloalaniny wykorzystywany szczególnie w sportach siłowych. Jej stosowanie wpływa na poprawę nawodnienia mięśni a tym samym na kształtowanie sylwetki. Przyjmowanie kreatyny pod postacią monohydratu kreatyny w ilości 3-5g /dobę przez osoby dorosłe jest uznawane za bezpieczne, nawet w długotrwałym stosowaniu. Przed wprowadzeniem jakiejkolwiek suplementacji koniecznie omów także tę kwestię z dietetykiem lub lekarzem w swojej poradni metabolicznej.

 

Podsumowując
Być może słyszałaś/słyszałeś historie osób, które podczas aktywności fizycznej doznały kontuzji i zastanawiasz się czy sport to rzeczywiście zdrowie. A teraz pomyśl tylko, o nieporównywalnie wyższej liczbie osób i konsekwencji zdrowotnych takich jak chociażby choroby serca, zwiększone ryzyko cukrzycy, chorób nowotoworych czy depresji wynikających z niedostatecznej aktywności fizycznej. Poza kilkoma obszarami diety, które powyżej omówiliśmy, masz wielkie szczęście. Z fenyloketonurią możesz być w ruchu!

 

Przygotowano na podstawie:

World Health Organization. Global health risks: mortality and burden of disease attributable to selected major risks. Geneva, Switzerland: World Health Organization; 2009; https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44203/9789241563871_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

 

Światowa Organizacja Zdrowia. Biuro Regionalne na Europę. (‎2021)‎. Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia: omówienie. Światowa Organizacja Zdrowia. Biuro Regionalne na Europę. https://apps.who.int/iris/handle/10665/341120.

Centers of Disease Control and Prevention. Measuring physical activity intensity. September 17, 2020. https://www.cdc.gov/physicalactivity/basics/measuring/index.html

Mazzola PN, Teixeira BC, Schrimbeck GH et al.: Acute exercise in treated phenylketonuria patients. Physical activity and biochemical response. Mol.Genet. Metab. 5;2015:55-59

 

Rocha JC, van Dam E, Ahring K, Almeida M. et al:A series of three case reports in patients with phenylketonuria performing regular exercise: first steps in dietary adjustment. J Pediatr. Endocrinol. Metab.2019

 

Chrobot A, Chyż K, Zakościelny K: Sport& PKU, Nutricia, 2020

mgr Katarzyna Chyż

dietetyczka kliniczna, certyfikowany specjalista medycyny stylu życia (IBLM Diplomate)
Poradnia Chorób Metabolicznych, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie

 

 

« Zobacz poprzedni wpis
Zobacz kolejny wpis »