Fenymenalni Radzą: Zdrowie psychiczne — jak o nie dbać, co warto o nim wiedzieć? Podsumowanie warsztatów psychologicznych online.

2021-06-02

Nie ma zdrowia bez zdrowia psychicznego

Mamy ciało, bez ciała nie istniejemy. Mamy też psychikę, która ma ogromny wpływ na to, co się z nami dzieje i my mamy ogromny wpływ na to, co się z nią dzieje. Najważniejsze, abyśmy potrafili się z nią porozumieć, współdziałać, bo nie ma zdrowia bez zdrowia psychicznego. Nasze samopoczucie psychiczne jest reakcją na to, jak żyjemy, co myślimy, w jakich jesteśmy relacjach, co dzieje się z naszym organizmem.

Psychika jest jak ogród, może być pełna kwiatów, zakamarków, gdzie można odpocząć, nabrać sił, wziąć oddech, skorzystać z piękna i mądrości natury, ale może być też ogrodem zaniedbanym, z chwastami, pułapkami, zakamarkami wywołującymi strach.

 

Czym jest zdrowie psychiczne?

Światowa Organizacja Zdrowia w 1948 roku wprowadziła ogólną definicję zdrowia psychicznego rozumianą jako: pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny człowieka.

Kluczową rolę w tej definicji przypisuje się dobrostanowi, co może wprowadzać w błąd, gdyż także ludzie o dobrym zdrowiu psychicznym przeżywają nieprzyjemne stany emocjonalne związane ze smutkiem, gniewem, cierpieniem, kryzysem, samo przeżywanie trudniejszych chwil nie daje podstaw do kwestionowania zdrowia psychicznego. Tak naprawdę wszystko zależy od tego, ile takie stany trwają, jakie mamy zasoby, aby je przepracować i co one w nas aktywują oraz co w nas pozostawiają.

 

Galderisi, Heinz, Kastrup i współpracownicy (Galderisi S, Heinz A, Kastrup M i wsp. Toward a new definition of mental health. World Psychiatry 2015; 14: 231–233) zaproponowali inną definicję zdrowia psychicznego, która bardzo mi się podoba, ponieważ pokazuje nie tylko, czym ono jest, ale także kierunki dbania o nie. Według niej zdrowie psychiczne jest dynamicznym stanem wewnętrznej równowagi – zatem nie jest to stały stan, ale całość naszych reakcji na doświadczenia, na samego siebie i innych ludzi, która umożliwia zachowanie równowagi, zapobiega rozpadaniu się, umożliwia stabilność lub wzrost. Równowaga wewnętrzna zachowana poprzez swoją elastyczność umożliwia wykorzystywanie różnych umiejętności w harmonii z uniwersalnymi wartościami społecznymi. Umiejętności, które są niezbędne do budowania tejże równowagi i poruszania się w swoim życiu to: zdolność rozpoznawania, wyrażania i modulowania własnych emocji, a także współczucia dla innych; elastyczność i zdolność radzenia sobie z niekorzystnymi zdarzeniami w życiu i pełnienia funkcji w rolach społecznych, a także harmonijny związek między ciałem a umysłem.

 

Kiedy brakuje zdrowia psychicznego

Niestety wielu ludzi doświadcza trudności psychicznych w postaci choroby przewlekłej czy też zaburzeń okresowych lub epizodycznych. Często przez długi czas nie są to objawy nazwane, zdiagnozowane, przez co nie są także leczone. Wielu z nas „uczy się” żyć z dyskomfortem, a możliwość lepszego życia nadal przecież istnieje. Według danych z przeglądu badań nad zaburzeniami psychicznymi średni okres zgłoszenia się po pomoc medyczną i psychologiczną wynosi 1,5-2 lat. Co oznacza, że często nawet osoby chorujące nie zauważają, a niekiedy nie przyjmują do siebie, że to, co im dolega, jest chorobą, trudnościami psychicznymi, które można i należy leczyć. Nauczyliśmy się ukrywać swoje emocje, kłopoty osobiste, jest to strefa spraw intymnych, często wstydliwych. Postrzegamy siebie jako ludzi słabych, kiedy źle funkcjonujemy psychicznie. Niestety takie podejście skazuje na cierpienie i samotność, a także wspiera uprzedzenia wobec osób z trudnościami psychicznymi.

 

Według danych z publikacji Instytutu Psychiatrii i Neurologii liczba pacjentów psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej leczonych ogółem i po raz pierwszy niemalże podwoiła się w ostatnich latach, a tendencja ta jest ciągle wzrostowa, sytuacja z pandemią nasiliła problem. Przybywa pacjentów pierwszorazowych. Wg różnych danych szacuje się, że co 4-5 osoba cierpi na różnego rodzaju zaburzenia psychiczne. Zachorować może każdy — nauczyciel, inżynier, lekarz, artysta, ksiądz, matka, ojciec, dziecko, dziadek. Kondycja psychiczna zawsze wpływa na funkcjonowanie nie tylko chorych, ale ich rodzin i całego społeczeństwa.

 

Na co może chorować psychika

Zaburzenie psychiczne definiuje się jako zespół objawów i zachowań połączonych zwykle z cierpieniem psychicznym a nierzadko także fizycznym, prowadzącym do zaburzeń indywidualnego funkcjonowania. Osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne doświadczają problemów z myśleniem, emocjami, postrzeganiem, pamięcią, motywacją, adekwatnym zachowaniem się do sytuacji i norm społecznych. Mogą być to na przykład zaburzenia nastroju np. depresja, zaburzenia nerwicowe związane ze stresem czy pod postacią objawów somatycznych (tzw. lęk w ciele), upośledzenie umysłowe, uzależnienia, zaburzenia odżywiania.

 

Sposoby leczenia

Farmakoterapia

Leczenie objawowe, które ma na celu poprawić pracę mózgu i zredukować symptomy choroby np. zaburzenia nastroju, niemożność przeżywania przyjemności, chwiejność emocjonalną, stany lękowe, zaburzenia świadomości, bezsenność, euforyczny nastrój, objawy psychotyczne. W wielu przypadkach jest niezbędną i pierwszoplanową formą pomocy, zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia życia. Często łączona jest z psychoterapią.

Psychoterapia

Terapia polega na rozumieniu, co dzieje się z człowiekiem, jak doszło do jego problemów i jak to zmienić. Opiera się na rozmowie, dąży do uzyskania wglądu (większej świadomości) w świat uczuć, myśli, przeżyć i zrozumienia ich wpływu na człowieka. Ma na celu wyposażenie człowieka w niezbędne umiejętności rozumienia siebie i świata, przekształcenie niekonstruktywnych zachowań w konstruktywne. Leki zmienią nastrój, zniosą objawy, często są konieczne i niezbędne, ale same w sobie nie zbudują poczucia własnej wartości, nie nauczą konstruktywnego myślenia i nie zmienią za osobę chorą jej relacji z samym sobą i ze światem. W tym pomoże psychoterapia. Takie zmiany są niezbędne, by wyzdrowieć i zachować dobrą formę.

Autoterapia

Praca nad sobą jest fundamentem odzyskiwania zdrowia. Nie wszyscy doświadczający trudności psychicznych chodzą na terapię czy zażywają leki. Chcąc odzyskać zdrowie lub je po prostu zachować niezbędne jest poprawienie kontaktu z samym sobą, dostrzeżenie swoich potrzeb, nauczenie się wyrażania swoich emocji, poprawienie jakości relacji z bliskimi osobami. Niniejsze umiejętności można nabyć poprzez autorefleksję, obserwację, korzystanie z poradników, wprowadzanie zmian w swoim sposobie myślenia i zachowania. Choć, jeśli objawy nie ustępują i dyskomfort utrzymuje się przez dłuższy czas, warto skorzystać z pomocy specjalistów.

 

Jak dbać o zdrowie psychiczne? O zdrowie psychiczne należy dbać w czterech wymiarach:
fizycznym, umysłowym, duchowym i społeczno-emocjonalnym.

 Odpowiedz sobie na pytanie, czy jest Ci łatwo czy trudno

  • jeść zdrowo i dbać o sen
  • ruszać się (być aktywnym fizycznie)
  • być dla siebie dobrym
  • nie samą pracą żyć
  • dbać o relacje z bliskimi i tworzyć dobre więzi
  • pozytywnie myśleć
  • rozwijać się

 

  • Z pustego nawet Salomon nie naleje

Jeśli jesz szybko, byle co, nieregularnie i pijesz małe ilości wody, twój organizm najzwyczajniej w świecie nie będzie miał energii.

Odpowiednia ilość snu to najlepsza inwestycja w dobre samopoczucie. Wyspani możemy więcej! Jesteśmy bardziej cierpliwi, uważni, stabilni emocjonalnie. Natomiast ruch redukuje poziom stresu i napięcia, oczyszcza głowę z niepotrzebnych myśli. Aktywność fizyczna pomaga zachować zdrowie fizyczne. Spacer, biegi, joga, basen, tenis, konie, narty… – jest tyle możliwości!

 

  • Bądź dla siebie dobry

Miej do siebie tyle cierpliwości, ile do osoby, którą kochasz: zaczekaj, daj szansę, wybacz, wspieraj. Nie myśl i nie mów źle o samym sobie. Zauważaj swoje sukcesy, szukaj wyjaśnienia ich w sobie, a nie w świecie zewnętrznym. Korzystaj ze swoich błędów, żeby się uczyć, nie wykorzystuj ich przeciwko sobie. Zrób dla siebie coś miłego. Używaj słów: mogę, chcę, decyduję, zamiast muszę, powinienem, nie wolno.

 

  • Nie samą pracą żyje człowiek

Zachowaj równowagę między pracą a życiem prywatnym. Zadbaj o to, by w twoim życiu byli inni ludzie, ciekawe wydarzenia, czas dla siebie. Odpoczywaj i nie nazywaj tego lenistwem. Rozwijaj swoje zainteresowania. Pomagaj innym, to pobudza i dostarcza pozytywnej energii.

 

  • Dbaj o relacje z bliskimi

Spotykaj się z nimi i rozmawiaj, nie szczędź na to czasu. Słuchaj, o czym mówią i dziel się tym, co u ciebie. Poszukuj ludzi, z którymi się dobrze czujesz. Nie bój się zmieniać relacji, rozmawiać o nich, a czasem nawet rezygnować z tych, które są toksyczne. Masz jedno życie, warto wypełnić je dobrymi relacjami.

 

  • Pozytywne myślenie jest skarbem

Dostrzegaj to, co dobre. Nie marnuj czasu na katastrofizowanie i przewidywanie złej przyszłości. Doceniaj to, co jest tu i teraz: ten uśmiech, ten smak czekolady, tę obecność przyjaciela, sprawne nogi, zdrowe serce. Śmiej się i płacz, bądź żywym człowiekiem. Nad trudnymi sprawami pochylaj się, aby je zrozumieć, znaleźć rozwiązanie, poszukać ulgi, a nie sobie „dokopać”.

 

  • Rozwiń skrzydła

Szukaj inspiracji, dbaj o swoje prawa i potrzeby, stawiaj sobie cele.

 

  • Reaguj, gdy coś w sobie i twoim zachowaniu cię niepokoi.

Rozmawiaj z przyjaciółmi, udaj się do specjalisty lub innej ważnej dla ciebie osoby. Nie bądź samotną wyspą i nie wymagaj od siebie, byś za wszelką cenę dał radę sobie sam. To zazwyczaj pociąga za sobą ogromne koszty.

 

Życzę Wam i sobie jak najlepszej kondycji psychicznej i odwagi dbania o siebie, bo nie ma zdrowia bez zdrowia psychicznego. Do zobaczenia na kolejnym webinarze.

 

Dorota Gromnicka

 

« Zobacz poprzedni wpis