Fenymenalni Radzą: Odkładanie, odwlekanie, ociąganie… prokrastynacja czy lenistwo?

2022-05-27

Znany stan

Wielu z nas boryka się z problemem odwlekania w czasie niektórych działań. Wiemy, że musimy się tym zająć, ale trudno nam się na tym skupić. Próbujemy narzucić sobie dyscyplinę, robimy plany, obietnice, że od jutra zaczniemy pisać pracę magisterską, przestrzegać diety, więcej czytać, regularnie biegać… Ale to „jutro” nie następuje kolejnego dnia tylko wtedy, kiedy już naprawdę nie ma wyjścia, a niekiedy nawet wtedy nie udaje się niektórym osobom uruchomić do działania.

Wielu z nas ma trudności z wykonaniem zadań, które przy sprawnej organizacji i prężnym działaniu zajęłyby chwile, czasem godzinę a rozlewają się na całe dnie lub tygodnie, a ich wykonywanie podzielone jest na mnóstwo przerw, rozproszeń, niekoniecznych aktywności.

 

Czym jest prokrastynacja?

Prokrastynacja to odwlekanie działania w czasie.

Piers Steel definiuje prokrastynację jako dobrowolne opóźnienie zaplanowanych aktywności, pomimo możliwego do przewidzenia pogorszenia sytuacji po opóźnieniu. Inni badacze problemu – Beswick i Mann zwracają uwagę na to, że prokrastynacja zachodzi wtedy, kiedy opóźniamy rozpoczęcie lub ukończenie zaplanowanej czynności do wykonania.

 

Czy to lenistwo?

Nie! Prokrastynatorzy męczą się odwlekaniem, nie odpoczywają, z tyłu głowy ciągle mają napięcie i zmartwienie. Często też nie pozwalają sobie na przyjemności i relaks, ale zaprzątają się działaniami zbędnymi, pożerającymi ich czas i energię.

 

Skąd się bierze chroniczne odwlekanie?

Połączone jest z neurotycznością i sumiennością. Im większa skłonność do przeżywania niepokoju, drobiazgowych analiz tym większe prawdopodobieństwo do odkładania zadań, których człowiek się jakkolwiek obawia. Z kolei sumienność sprzyja ograniczaniu takich sytuacji, a jej brak stwarza warunki do odwlekania czegoś na potem.

 

Prokrastynacja wiąże się z łatwym dostępem do natychmiastowej gratyfikacji, bo jak nie robimy tego, czego się obawiamy lub co jest trudne i wiąże się z wysiłkiem, przychodzi pewnego rodzaju chwilowa ulga. Niestety takiego nastawienia uczą nas media i współczesna kultura oraz konsumpcyjne podejście do życia.

Ponadto prokrastynacji sprzyja charakter zadania – im trudniejsze lub jeśli postrzegamy je jako zbyt proste możemy ociągać się z jego rozpoczęciem. Niekiedy u podstaw tej tendencji leżą głębsze problemy psychiczne takie jak:

depresja, dystymia, fobia społeczna i pozostałe zaburzenia lękowe, ADHD, DDA.

 

Koszty prokrastynacji

Prokrastynacja to pozornie łatwiejsze wyjście.

Jest to wyraźny objaw braku kontroli nad życiem i działania na własną szkodę. Najbardziej negatywnie oddziałuje na sferę edukacyjną i zawodową oraz zdrowotną. Prędzej czy później pojawia się stres, napięcie, poczucie winy. Często przekłada się on na konkretne problemy zdrowotne takie jak choroby serca czy nadciśnienie, obniżony nastrój, problemy ze snem. Z kolei osoby, które potrzebują stosować dietę np. PKU, a tego nie robią, odraczają przygotowanie posiłków narażają się na gorsze funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne a w dłuższej perspektywie na nieprawidłowe działanie całego organizmu.

 

Jak przełamać prokrastynację?

Przede wszystkim trzeba poznać swoją prokrastynację, co leży u jej podstawy i jaką chwilową korzyść przynosi.

  W tym celu

  • stwórz sobie listę rzeczy, które odkładasz w czasie
  • zastanów się, dlaczego masz „korzyść” z przesuwania momentu ich wykonania
  • jeśli uznasz, że cos jest zbyt trudne – dokształć się i podziel zadanie na etapy.

 

Ponadto spróbuj ustalić, jaki lęk napędza twoje odraczanie.

 

  • może jest to lęk przed porażką – sprawdź, czy obawiasz się popełnić błąd, boisz się, że nie podołasz zadaniu i dlatego odwlekasz działanie;
  • lub męczy cię lek przed sukcesem, bo wraz z jego osiągnięciem rosną oczekiwania, a ty może boisz się, że kogoś rozczarujesz lub że nie podołasz wymaganiom;
  • czasem pojawia się lęk przed bezradnością i zależnością, stąd wnikliwe analizy i próba wykonania wszystkiego samodzielnie, co wiąże się z długotrwałym procesem podejmowania decyzji i zadań, brakiem korzystania ze wsparcia;
  • a może doświadczasz leku przed samotnością i izolacją, więc poniekąd pasuje ci stawanie się bezradnym, zagubionym, bo wtedy inni angażują się w twoje sprawy, zauważają cię i pomagają ci uporządkować je;
  • niektórzy odczuwają też lek przed intymnością i bliskością, stąd nie odpisują na wiadomości, spóźniają się na spotkania lub odkładają ważne działania, które posuwałyby relację do przodu.

 

W pokonywaniu prokrastynacji pomaga:

  • zaczynanie dnia od najtrudniejszego zadania
  • tworzenie listy rzeczy do zrobienia
  • określanie konkretnego czasu realizowania danego zadania (przedział od do oraz ile czasu będzie wykonywana dana aktywność)
  • podejmowanie publicznych zobowiązań.
  • ograniczenie rozpraszaczy takich jak telefon, media społecznościowe, gry
  • planowanie dnia a w przypadku PKU także posiłków
  • wspieranie siebie a niekrytykowanie
  • rozpoczynanie działania w chwili rozmyślania o nim a nie planowanie, że się je rozpocznie

 

Pamiętaj, że „zrobione” jest lepsze niż „idealne” a „rozpoczęte” jest lepsze niż „odroczone”

Dorota Gromnicka

« Zobacz poprzedni wpis
Zobacz kolejny wpis »